Сентябрь 17 — Тываның күрүне тугунуң хүнү!Республиканың Дээди Чөвүлели 1992 чылдың сентябрь 17-де хүлээп алган.Тыва Республиканың күрүне демдектеринде (герб болгаш тук) көк, ак, сарыг (алдын) өңнерни ажыглап турар.Лазурь көк өң арыг болгаш төнчү чок дээрни, чоннуң сорулгаларының бедиин, ниитилелде бот-боттарынга хүндүткелди болгаш эп-найыралды, тываларның эрес-дидим чоруун илередип турар.Ак өң арыг-силигни болгаш дээди чорукту, ажык-чарлыг чорукту болгаш хамаарышпас чорукту илередип турар, оон аңгыда аалчыга бир дугаарында өгге кирип кээрге суннар суксуну – сүттүг шайны сагындырып турар.Сарыг-алдын өң байлакты болгаш чөптүг чорукту илередип турар, ында республиканың титулярлыг чонунуң төөгүде тургустунган чаңчылчаан шажын бүзүрелдерин (буддизм болгаш хам шажын) киирген.️Туктуң үстүкү болгаш адакы булуңнарындан үнүп турар ак шыйыглар республиканың девискээри-биле агып чыдар кол хемнер – Бий-Хем биле Каа-Хемни, а оларның тургусканы, тук дургаар агып чыдар ак шыйыг – Улуг-Хемни ( Енисей) дээрге Кызылдың баштайгы ийиниң каттышканының демдээ.Тыва Республиканың тугунуң
байырлал хүннү-биле!