1 кезээ. “Тыва улусчу педагогиканын философтуг ундезини —
Корода Оюннун очерктеринде”
2023 чылда Тыва республикада чарлаан башкынын болгаш дагдыныкчынын чылынга база Тыва АССР нин алдарлыг башкызы, журналист, корреспондент, Чеди-Хол кожуунун хундулуг хамаатызы Корода Даржаевич Оюннун 90 харлааннынга 1990 чылдарда «Шын» солунунга унуп турган чуулдернин сайгарылгазы.
Сорулгазы: Корода Оюннун чогаадыкчы ажыл-ижин амгы салгалдын толээлери — аныяк оскенге таныштырып, дамчыдары.
Азия диптин товунде нептереп чуртаан биче-буурай тыва чоннун ниити педагогтуг бодалдары болгаш чараш , чаагай чанчылдары байлак чораан.
Корода Оюн бодунун башкы мергежили таварыштыр, чечен состун кужу –биле куш –ажылчы, куш –шыдал, мозу –будуш, аажы-чан, эстетиктиг кижизидилге, бойдуска сузуглел деп улусчу педагогиканын ундезини болур темаларны кодуруп чораан автор.
Тыва улусчу педагогиканын философтуг ундезини – чоннун бодуун материалисчи узел –бодалы болур. Ынчангаш “Ада корбээнин оглу коор, ие корбээнин кызы коор“, “Тандым турда тандаш –ла мен, чонум чорда чоргаар-ла мен” деп тыва чоннун улегер домактары уругларны угаан — сарыылдыг, кадык–шыырак болгаш, толептиг мозу–шынарлыг кижилер кылырынче чуткуп, ажылдап чораан деп бижээни дыка чугула, Корода Оюннун дыка хой ажылдарында коступ турар.
Бо улегер домактар башкынын салым-чолу биле езулуг оннеш, аяннашкан деп чугаалап болур.
Корода Оюн бодунун дугайында «Оскузунден олбес”деп чуулнде бодун мынчаар таныштырган : » 7 харлыында ынак авам хоокуйден, 11 харлыында ачамдан чарылгаш, куруне хандырылгазынга каш-каш чылдар чурттап, ооренип чорааш, училище, институт, университет дооскулааш, амга чедир 40 шаа чылдарда башкылап, ынча чылдарда ог-булелиг, ажы-толдуг чурттап, амыдырап хоомай эвес чоруурум ол деп билир мен.
Мээн бо чуртталгамда хууда мал, ончу-хоренги турбаан: коммунистиг кижизидилге, моральга алзыпкан, хуу ончузуректерге удур чурттап, пропаганда чорудуп, он-он чылдар эрткенде соонче хая коор, мурнун баш удур бодаар деп ам –на угаап чоруур апардым” деп 1992 чылда октябрь айда унген Шын солунга “Чер дугайында дензигуурел” деп чуулунде бижээн.
Бо чуулде башкы Тывавыска черни хуужудуп эгелээнинин дугайында номчукчулар-биле бодалдарын улежип турар. Хуу ончу болур чер, девискээрнин 17 хуузу болуп болур деп башкы чугаалап турар.
Тывавыстын девискээри Барыын Европанын бай чурттары Белгия, Дания, Голландия болгаш Щвейцарияны кады алырга-даа оон улуг деп бижээн.
Корода Оюн езулуг амгы уеде Тывада чер айтыырын оттур корген автор бооп турар. Кижилернин алыксак-чискек, чазый чоруу, хой-хой гектар черлерни халаска хуужудуптарга – хууда ончу апарып, соолунде барып чер ортээ сая-сая акшалар апаар деп улуг башкы кичээндирип чорааны кончуг шын болган. Шынап-ла бо 2000 чылдардан эгелеп Тывада чер, бажын айтырыы чидиг болган. Найысылал Кызылывыста чер ортээ милионнар болуп, а шолу 35 кв м бажын ортээ 4-5 миллион акшалар бооп, хамык чонну дувуреткенин богун бистин улуг башкывыс билген болза.
Уламчылыг …
